Immunitet sędziowski budzi wiele kontrowersji i pytań, zwłaszcza w kontekście aktualnych wydarzeń związanych z sądownictwem w Polsce. Jest to temat złożony, który z jednej strony chroni sędziów przed naciskami, a z drugiej może być postrzegany jako narzędzie ochrony przed odpowiedzialnością. W tym artykule przyjrzymy się zasadom immunitetu sędziowskiego, możliwym wyjątkowym sytuacjom oraz przypadkom jego uchylenia.
Na czym polega immunitet sędziowski?
Immunitet sędziowski to mechanizm prawny mający na celu zapewnienie niezależności i niezawisłości sędziów. Chroni on przed arbitralnym pociągnięciem do odpowiedzialności karnej bez zgody odpowiedniego sądu. Celem immunitetu jest zabezpieczenie sędziów przed działaniami odwetowymi i naciskami, które mogłyby wpłynąć na ich decyzje.
W polskim systemie prawnym art. 181 Konstytucji RP stanowi, że sędzia nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności bez uprzedniej zgody sądu. Jest to istotne zabezpieczenie, które ma chronić sędziów przed nieuzasadnionymi zarzutami i procesami.
Immunitet ma chronić sędziów przed prowokacją i retorsją oraz naciskami, w tym i przed zemstą osób, którym sędziowie wymierzali sprawiedliwość nie po ich myśli.
Jakie są wyjątki od immunitetu sędziowskiego?
Choć immunitet zapewnia ochronę sędziom, istnieją sytuacje, w których może on zostać uchylony. Najczęściej dotyczy to przypadków, gdy sędzia zostaje złapany na gorącym uczynku przestępstwa, zwłaszcza jeśli jest to przestępstwo komunikacyjne, takie jak prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu.
Uchylenie immunitetu w praktyce
W praktyce uchylenie immunitetu może nastąpić na wniosek prokuratury, jeśli są poważne dowody na popełnienie przestępstwa przez sędziego. W 2026 roku w Sądzie Najwyższym rozpatrywano 17 spraw dotyczących uchylenia immunitetu. Najczęstsze wnioski o uchylenie immunitetu dotyczą przestępstw komunikacyjnych oraz oskarżeń o zniesławienie w uzasadnieniach orzeczeń.
- Sędzia złapany na gorącym uczynku przestępstwa,
- Przestępstwa komunikacyjne, np. prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu,
- Oskarżenia o zniesławienie w uzasadnieniach orzeczeń,
- Niedopełnienie obowiązków służbowych.
Immunitet a stan spoczynku
Sędziowie, którzy przeszli w stan spoczynku, również objęci są ochroną immunitetu. Jednakże, pojawiają się głosy, że ochrona ta nie powinna przysługiwać tym, którzy nie mają szans na powrót do czynnej służby. Argumentuje się, że immunitet w stanie spoczynku ma na celu chronić sędziów przed przyszłymi szykanami i zapewnić swobodę decyzji podczas pełnienia funkcji.
Kontrowersje wokół tego zagadnienia wynikają z różnorodnych interpretacji przepisów oraz zmieniającej się rzeczywistości. Istnieją opinie, które sugerują, że ochrona ta jest nieadekwatna do współczesnych realiów, zwłaszcza w kontekście działań odwetowych, które mogą przybierać inne formy niż oskarżenia o przestępstwa.
Co mówią eksperci na temat immunitetu?
Wielu ekspertów podkreśla, że immunitet sędziowski jest niezbędny do zachowania niezależności sądownictwa. Ochrona ta jest kluczowa, by sędziowie mogli orzekać bez obaw o retorsje. Jednakże, jak zauważył dr Zbigniew Gromek, istnieje potrzeba dyskusji nad zasadnością obecnych regulacji, zwłaszcza w kontekście sytuacji sędziów w stanie spoczynku.
Sąd Najwyższy w swoich decyzjach wielokrotnie podkreślał, że działania odwetowe mogą być bardziej dotkliwe niż samo skierowanie fałszywego oskarżenia. Dlatego też, nawet jeśli niektórzy eksperci sugerują zmiany, istnieje silne przekonanie o potrzebie utrzymania ochrony immunitetowej.
Przypadek sędziego Igora Tuleyi
Przykładem kontrowersji związanych z immunitetem jest sprawa sędziego Igora Tuleyi, który nie został ścigany za rzekome nadużycie uprawnień. Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego odmówiła uchylenia jego immunitetu, uznając, że działał zgodnie z przepisami i w interesie publicznym. Sprawa ta wzbudziła wiele emocji i dyskusji na temat niezależności sądownictwa w Polsce.
Decyzja TS UE o zawieszeniu Izby Dyscyplinarnej oznacza zaprzestanie wszelkiej działalności orzeczniczej Izby.
Podsumowanie
Immunitet sędziowski jest tematyką złożoną, która wymaga głębokiej analizy i zrozumienia. Ochrona ta ma kluczowe znaczenie dla niezależności sądownictwa, choć nie brakuje głosów wzywających do jego reformy. W obliczu aktualnych wyzwań i kontrowersji, takich jak przypadek sędziego Igora Tuleyi, debata na ten temat jest nie tylko potrzebna, ale i nieunikniona.
Co warto zapamietać?:
- Immunitet sędziowski chroni sędziów przed odpowiedzialnością karną bez zgody sądu, co zapewnia ich niezależność.
- W polskim prawie, art. 181 Konstytucji RP reguluje zasady immunitetu sędziowskiego.
- Uchylenie immunitetu może nastąpić w przypadku przestępstw, takich jak prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu lub zniesławienie w uzasadnieniach orzeczeń.
- W 2026 roku rozpatrzono 17 spraw dotyczących uchwały immunitetu, głównie związanych z przestępstwami komunikacyjnymi.
- Debata na temat immunitetu sędziowskiego jest aktualna, zwłaszcza w kontekście kontrowersji związanych z przypadkiem sędziego Igora Tuleyi.
